Ürdün’de Takati kalmayan nehir

Ortadoğu dünyasının problemleri sadece sınırlardan ibaret değil. Asıl önemli sorun ise şu: Maalesef ihtiyar Ürdün Nehri, Ürdün ve İsrail arasındaki su paylaşımı sorunlarına hizmet edecek takatte değil. Bölgenin en önemli sorunu bu.

GEÇEN hafta 25 Şubat Pazar günü Ürdün Amman’da Arap Düşünce Forumu’nda bir toplantı vardı. Türkiye-Ürdün ilişkileri bu toplantıda konuşulan ama bütünü kaplamayan bir konudur. Arap ve Ortadoğu dünyası bu tip ilişkileri artık tek tek ele alacak durumda değildir. Çünkü olaylar ve umumi gelişmeler ülkeleri ve kavimleri birbirinin içine iteledi. Bir kesinlik var, İsrail ve ABD hakikaten değişik bir Ortadoğu haritası istiyor. Suudi veliahtının son darbesinden sonra Suudi Arabistan, ABD ve İsrail’in tamamen yanında ve her şeye rağmen eski iktisadi kudreti ve zenginliği yok. ABD, Arap Ortadoğusu’nun artık pek hoşlanmadığı sadece Suriye’ye yönelmiş değil, Kürt hareketine de bitişik bir politika güdüyor.

SINIRLI UZLAŞMA

Rusya ise Suriye’de yer sahibi. Donanmasının Akdeniz üssü olacak bu bölgede ABD ile fazla çatışma niyetinde değil (Rusya’nın Libya’daki donanma üssü girişimleri de gizli değil ve başarıya ulaşabilir.) Rusya’nın ses çıkarmadığı ve ABD’nin İsrail’le birlikte çok arzu ettiği manzara ise şu anda Kuzey Irak’a sıkışıp kalmış hükümranlığı sınırlı Kürt unsurların Akdeniz kıyısına çıkması. Bu sadece Türkiye’yi değil, Arap Ortadoğusu’nu, hatta bizzat Esad Suriyesi’ni bile rahatsız edecek bir gelişme. İsrail ve ABD ile Arapların uzlaşma potansiyeli Biladüşşam yani (Suriye-Lübnan-Ürdün) ve Bağdat-Basra bölgesinde son derece sınırlı. Yeni gelişmelere göre bu uzlaşamayan tarafa Suudi Arabistan girmiyor.

Takati kalmayan nehir

PRENS HASAN FARKI

Ortadoğu dünyasının problemleri sadece sınırlardan ibaret değil. Hiç şüphesiz ki göçmen sorunu başta geliyor. Kendisi dahi parçalanma işaretleri veren Lübnan’da 1 milyon, Ürdün Haşimi Krallığı sınırları içinde 1.5 milyon Suriyeli göçmen var. Ürdün’de birkaç milyonla ifade edilen Filistinlilerin hepsi hâlâ bir yere rahatça oturmuş ve hayatlarını kampların dışına taşıyabilmiş değiller. Asıl önemli sorun ise şu: Maalesef ihtiyar Ürdün Nehri, Ürdün ve İsrail arasındaki su paylaşımı sorunlarına hizmet edecek takatte değil. Bölgenin en önemli sorunu bu. Birtakım dertlerin diplomat masalarında ve savaş alanında çözülebilmesi mümkün görünmüyor. Yapılacak şey en başta idaresi dağınık, gelirleri kontrol edilemez, coğrafi yönden parçalanmış vakıfların bir araya getirilip idare edilmesi. Kudüs vakıflarının yönetimi Ürdün Haşimi Krallığı’nın hanedanına daha doğrusu uluslar arasında saygın yeri olan Prens Hasan’a verildi. Türkiye de ilk defa olarak bu konuda tek elden bir yönetimi kabul etti. Bu isabetlidir. Prens Hasan çok bilgili, çevrilmesi mutlaka gerekli Ortadoğu medeniyetine hatta doğu Hıristiyanlığına ait kitaplar kaleme almış ve değişik gruplarla çalışmaya alışkın bir kişiliktir. Şüphesiz Kudüs vakıflarının parçalanmış bir dünyadaki kavgadan çok akil adamların girişimi ve uzlaşması, sabrı ve çalışkanlığıyla çözümlenebilir.

KARAKTER ŞEHRİ

Amman Ortadoğu’nun en karakter sahibi şehirlerinden. Filistin bölgesinin beyaz kireçtaşı yapılan acayip malzemelerle gölgede bırakılmamış, yüksek binalara iltifat edilmiyor ve ta ilkçağlardan beri tahayyül ettiğimiz 19. asırda gravürlerle bolca tasvir edilen manzara Ürdün’de süregidiyor. Birkaç günlük Ürdün konaklamasıyla görülecek Madaba, Nebo Dağı Kilisesi gibi dini abideler, Ceraş, Petra gibi Roma medeniyetinin kalıntıları, Ürdün çölünün gündüzü ve gecesi insanı dinlendiriyor ve Ürdün güzel bir ülke. Hem Akabe’de dalarsınız hem tarihi turlar atarsınız ve Ürdün görünmekten de öte hissedilecek bir coğrafya olduğu için ne kadar gitseniz doymazsınız.

Takati kalmayan nehir

Prof. İlber Ortaylı, Tevrat’ta geçen Nebo Dağı’nda

SOKAK İSİMLERİ

KAHİRE valisi Atıf Abdülhamid 6 Şubat’ta Kahire’de herkesin bildiği Selim I Caddesi’nin isminin değiştirileceğini bildirmiş. Mısır fatihi Yavuz Sultan Selim Han’ın ismi manasız siyasi kalıntılarla değiştirilmiş oluyor. Yavuz Selim, Memluk hâkimiyeti ve Memluk ordusuyla savaşarak şehre girdi. Miladi 7. asırda Amr bin As’ın Mısır’ı kan dökmeden fethettiğini söyleyerek, Yavuz Selim’i tenkit ediyorlar. Selim’in katlettiği savaştıkları Mısır’daki bir başka hâkim Türk-Kafkas kuvveti olan Memluklardır. Ortadoğu’da iki ülkenin tutumu arasında istesek de istemesek de görmemiz gereken bir fark var: Kudüs surlarını çeviren uzun caddenin adı Sultan Süleyman Caddesi’dir. Ben ilk önce bu ismi Kral Süleyman mı (yani Peygamber Hz. Süleyman) diye düşündüm, hayır bizim Kanuni Sultan Süleyman’dır. Kimse rahatsız olmuyor. Tarihi gerçek ve kaybolmayan zamanın kalıntıları isim değiştirmekle ortadan kaldırılamıyor. Bunu anlamak maalesef her kula ve her topluma nasip olmamış.

 Kaynak: http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/ilber-ortayli/takati-kalmayan-nehir-40760283

  • gplus
  • pinterest

Yazar

Leave a comment