TÜRKİYE’NİN İKLİMSEL DEĞİŞKENLİK VE SOSYO-EKOLOJİK GÖSTERGELER AÇISINDAN KURAKLIKTAN ETKİLENEBİLİRLİK VE RİSK ÇÖZÜMLEMESİ

TÜRKİYE’NİN İKLİMSEL DEĞİŞKENLİK VE
SOSYO-EKOLOJİK GÖSTERGELER AÇISINDAN
KURAKLIKTAN ETKİLENEBİLİRLİK VE RİSK ÇÖZÜMLEMESİ
Drought Vulnerability and Risk Analysis of Turkey with Respect to
Climatic Variability and Socio-Ecological Indicators
Murat Türkeş
Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi
murat.turkes@boun.edu.tr
(Teslim: 13 Ekim 2017; Düzeltme: 7 Kasım 2017; Kabul: 28 Kasım 2017)
(Received: October 13, 2017; Revised: November 7, 2017; Accepted: November 28, 2017)

Abstract
The main aim of the present study is to perform a vulnerability and risk analysis of Turkey along with
a scientific evaluation for the results of analysis based on the observed drought events in Turkey by
considering the recent trends and approaches on the subject for disaster risk management of the
weather and climate extremes and disasters towards the climate change adaptation and reducing its
impacts.
Economic and social loses caused by weather and climate-related extreme events and disasters have
been increasing with a great spatial and inter-annual variability in many regions of the world and in
Turkey. The character, severity and impact powers of the extreme weather and climate events and
disasters closely depend not only on exposure and vulnerability levels that are varying across temporal
and spatial scales, but also depend on economic, social, geographic, demographic, cultural,
institutional, governance, and environmental and ecological factors.
A large part of Turkey is located over the dry-summer subtropical macro climate belt characterised
with many climate and climate-related problems arising from its nature. Turkey is a mid to high
climate risk-prone country, with respect to not only present climate, climate change and variability,
but also future climate. Turkey is also one of the South-eastern Europe and the Eastern Mediterranean
countries that are considerably vulnerable to desertification processes varying mid to high degrees.
In the study, a Social Vulnerability Index (SVI) was used for determining “Turkey’s ‘Potential’
Drought Hazard/Disaster Risk.” The SVI is a tool that was originally developed and applied in the
United States to help emergency response planners and public health experts and officials
geographically identify and map the communities that will most likely need support before, during,
and after a hazardous event. The estimation for Turkey’s Vulnerability Index in terms of the impacts
of drought events was based on five vulnerability factor classes including “(i) Education statue with
one indicator”, “(ii) Demography with four indicators”, “(iii) Economic activity with six indicators

mostly related to agricultural activities and production”, “(iv) Public health and health protection statues and public coping capacities with five indicators”, and “(v) Natural environmental features with three indicators.”
In this frame, based on a well-known drought risk formula and the climatological drought occurrence probabilities estimated from the standardised precipitation index (SPI) series of Turkey, “Turkey’s Drought Hazard/Disaster ‘Potential’ Risk Modelling and Valuation” were performed and mapped on the main administrative city provinces by using the spatial analysis tools of a geographical information system (GIS).
Keywords: Climate change and variability, weather and climate extremes, disaster, exposure, vulnerability and risk analysis, disaster risk management.
Öz
Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin gözlenen kuraklık olaylarına dayalı etkilenebilirlik ve risk çözümlemesinin bilimsel bir değerlendirmesini yapmaktır.
Hava ve iklim ilişkili ekstrem (aşırı) olayların ve afetlerin neden olduğu sosyal ve ekonomik kayıplar, Türkiye’de ve Dünyanın birçok bölgesinde önemli bir alansal ve yıllararası değişkenlikle birlikte artmaktadır. Aşırı hava ve iklim olaylarının ve afetlerinin niteliği, şiddeti ve etkileme gücü, alansal ve zamansal ölçeklerde değişen maruz kalma (bakı) ve etkilenebilirlik düzeylerinin yanı sıra, ekonomik, sosyal, coğrafi, demografik, kültürel, kurumsal ve yönetişimsel (ör. uyum), çevresel ve ekolojik etmenlere de yakından bağlıdır.
Türkiye’nin oldukça geniş bir bölümü, yazı kurak subtropikal Akdeniz iklim kuşağında yer alır. Türkiye hem günümüz iklimi, iklim değişikliği ve değişkenliği hem de gelecek iklimi açısından orta-yüksek riskli ülkeler arasındadır. Türkiye aynı zamanda çölleşmeden etkilenebilirliği ciddi (ortadan yükseğe değişen) bir Güneydoğu Avrupa ve Doğu Akdeniz ülkesidir.
Çalışmada, Türkiye’nin ‘Potansiyel’ Kuraklık Afet ve Felaketinden Etkilenme Riskinin saptanması için, özellikle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) gibi gelişmiş ülkelerde uygulanmakta olan bir Sosyal Etkilenebilirlik İndisi (SEİ) kullanıldı. SEİ, şiddetli afetlerde ya da afet boyutundaki olaylardan önce, sırasında ve sonrasında çoğunlukla yardıma gereksinimleri olan toplulukları coğrafi olarak tanımlayan ve haritalayan acil yardım plancıları ve halk sağlığı uzman ve görevlilerine yardım amacıyla geliştirilmiş ve uygulanmaktadır. Kuraklık olaylarının etkileri açısından Türkiye’nin Etkilenebilirlik İndisi’nin kestirimi, 5 etkilenebilirlik etmen sınıfı dikkate alınarak gerçekleştirildi. Bunlar: (i) Öğretim durumu (1 indikatör), (ii) Demografi (4 indikatör), (iii) Ekonomik etkinlik (6 indikatör), (iv) Sağlık, sağlık koruma ve baş edebilme kapasitesi (5 indikatör) ve (v) Doğal çevre özellikleri (3 indikatör).
Bu çerçevede, iyi bilinen bir kuraklık risk formülü ve Türkiye’nin standartlaştırılmış yağış indisi (SPI) dizilerinden kestirilen klimatolojik kuraklık oluşum olasılıklarına dayanarak, “Türkiye’nin Kuraklık Felaket/Afet ‘Potansiyel’ Risk Modelleme ve Değerlendirmesi’ gerçekleştirilerek, bir coğrafi bilgi sistemleri (CBS) alansal analiz olanağı kullanılarak iller için haritalandı.
Anahtar Kelimeler: İklim değişikliği ve değişkenliği, hava ve iklim ekstremleri, afet, bakı, etkilenebilirlik ve risk çözümlemesi, afet risk yönetimi.

Tüm makaleyi okumak için lütfen tıklayınız

TÜRKİYENİN İKLİMSEL DEĞİŞİKLİK AÇISINDAN KURAKLIKTAN ETKİLENEBİLİRLİK GÖSTERGESİ

 

 


  • gplus
  • pinterest

Yazar

Prof .Dr. Murat Türkeş

Soyadı Adı : TÜRKEŞ Murat
Akademik Unvanı : Prof. Dr.
Doğum Yeri / Doğum Tarihi : Hakkari / 23.06.1957
Tel : (0286) 213 40 05
Posta Adresi : Prof. Dr. Murat Türkeş
Çevat Paşa Mah, Veli Bey Sok. Bahattin Demircioğlu Apt. A Blok-No: 20/9 17100 ÇANAKKALE - TÜRKİYE
E-posta 1 : comu.muratturkes@gmail.com
E-posta 2 : murat.turkes@comu.edu.tr
Bağlı Bulunduğu Akademik Birim
İstatistik Bölümü Bağlantılı, Fen-Edebiyat Fakültesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara
Öğrenim Durumu
LİSANS
Üniversite : Ankara Üniversitesi
Akademik Birim : Fiziki Coğrafya ve Jeoloji
Program/Bölüm/Diğer : Coğrafya
Ülke : Türkiye
Mezuniyet Yılı : 1981
YÜKSEK LİSANS
Üniversite : Ankara Üniversitesi
Enstitü : SBE Fiziki Coğrafya Anabilim Dalı
Tez Konusu : Sinoptik Klimatoloji
Tez Başlığı : Türkiye'de Hava Tipleri
Ülke : Türkiye
Mezuniyet Yılı : 1985
DOKTORA
Üniversite : İstanbul Üniversitesi
Enstitü : Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü
Tez Konusu : Klimatoloji ve Meteoroloji
Tez Başlığı : Türkiye'de Kurak Bölgeler ve Önemli Kurak Yıllar
Ülke : Türkiye
Mezuniyet Yılı : 1990
Bildiği Diller
Dil Adı Seviye 1 İngilizce İleri

Akademik Unvanları
Unvan Kurum Yıl
1 Prof. Dr. (İstatistik Bölümü Bağlantılı BÖğretim Üyesi)
İstatistik Bölümü Bağlantılı Orta Doğu Teknik Üniversitesi 2013
2 Prof. Dr. (Coğrafya Bölümü Fiziki Coğrafya Anabilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi)
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 2013
3 Prof. Dr. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 2007
4 Doç. Dr. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 2004
İdari Görevler
Kurum Görev Tanımı Tarih Aralığı
1 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Bölüm Başkanı 10.200401.2010
Uzmanlık Alanları
1 İklim Değişikliği, Kuraklık ve Çölleşme;
2 Klimatolojik ve Meteorolojik Su Sorunları;
3 Zaman Dizisi Analiz Yöntemleri, Klimatolojik ve Meteorolojik Uygulamaları
4 Klimatolojik/Meteorolojik/Hidrolojik Verilerin Türdeşlik ve Rasgelelik Analizleri;
5 Sinoptik Meteoroloji/Klimatoloji ve Uygulamaları;
6 Doğal Afetler ve Afet Yönetimi;
7 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Kyoto Protokolü;
8 Hidroklimatoloji/Meteoroloji ve Uygulamaları;
9 Orman Yangınları Klimatolojisi ve Meteorolojisi;
10 Deniz Meteorolojisi/Klimatolojisi ve Uygulamaları;
11 Türkiye İklimi ve Fiziki Coğrafyası;
12 Sürdürülebilir Kalkınma, İklim Değişikliği ve Enerji;
13 İklim Değişikliği/Çevre ve Enerji Politikaları ve Önlemleri, vb.
14 Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Savaşım Sözleşmesi;
15 Fiziksel ve Dinamik Klimatoloji;
Kurul / Komisyon Üyeliği
Açıklama Tarih Aralığı
1 Çanakkale Kent Konseyi Çevre Meclisi Yürütme Kurulu Başkanı 01.201112.2012
2 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Kaz Dağı Araştırma ve Uygulama Merkezi, Merkez Müdür Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi 11.201009.2012
3 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Fakülte Kurulu Profesör Temsilcisi 02.201001.2013
4 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Enerji Kaynakları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi ve Enerji Politikaları Çalışma Grubu Sorumlusu 01.2009
5 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Senatosu, Fen-Edebiyat Fakültesi Senato Üyesi 11.200811.2011
6 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat akültesi, Çevre Komisyonu 01.200701.2010
7 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Fakülte Kurulu 10.200401.2010
Üyesi Olduğu Bilimsel / Mesleki Kuruluşlar
Kuruluş Tarih Aralığı
1 Çanakkale Kent Konseyi Çevre Meclisi 01. 011 ---2 Türk Coğrafya Kurumu 01.2010 ---3 Türk İstatistik Derneği 01.199601.2001
4 Türkiye Jeomorfologlar Derneği 01.197904.2004
Makaleler

Leave a comment