FACT SHEET

Giriş

Sera gazlarının atmosferdeki birikimlerinin çeşitli insan etkinlikleri nedeniyle sanayi devriminden beri hızla artması sonucunda kuvvetlenen sera etkisinin en önemli sonucu, Yerküre’nin enerji dengesi üzerinde ek bir pozitif ışınımsal zorlama oluşturarak dünya ikliminin daha sıcak ve daha değişken olmasını sağlamasıdır. İster küresel isterse bölgesel ölçekte olsun, iklim değişikliği ekstrem (aşırı) hava ve iklim olaylarının sıklığında, şiddetinde, alansal dağılışında, uzunluğunda ve zamanlamasında değişiklikler oluşmasına neden olmaktadır. Örneğin, yağış, 1900–2012 döneminde alansal ve zamansal olarak yüksek bir değişkenlik göstermiş ve çok geniş bölge ve kıtalar üzerinde yağış tutarlarında azalış (kuraklaşma) ve artış eğilimler gözlenmiştir. Buna göre, Kuzey ve Güney Amerika’nın doğu bölümleri, kuzey Avrupa ve Asya’nın orta kesimleri ile kuzeyinde anlamlı artış eğilimleri gözlenirken, anlamlı kuraklaşma ya da azalış eğilimleri ise Sahel, Türkiye’yi (Şekil 1) de içeren Akdeniz havzası, Güney Asya’nın bir bölümü ile Afrika’nın güneyinde görülür (ör. IPCC, 2013; Türkeş, 1998, 1999, 2011, 2012ab; Türkeş ve Erlat, 2003, 2005; Türkeş ve Tatlı, 2009, 2011, vb.). Ayrıca, dünyanın birçok bölgesi ve Türkiye’deki şiddetli yağış olaylarında(aşırı yüksek ve aşırı düşük yağışlar, vb.)(ör. IPCC, 2013; Türkeş ve Tatlı, 2009; Türkeş ve ark., 2009ab; Yozgatlıgilve ark., 2010; Tatlı ve Türkeş, 2011, vb.) ve ortalama hava sıcaklıklarında(Türkeş ve ark., 2002; Türkeş, 2013, vb.) (Şekil 2) da önemli artışlar gözlenir.

harita

Şekil1:M-K sıra ilişki katsayısı anlamlılık sınamasına göre, Türkiye akış toplam yağış tutarlarındaki uzunsüreli eğilimlerin alansal dağılış desenleri(Türkeş, 2013).
Kırmızı renkli ters üçgen simgeleri, toplam yağış dizilerindeki azalma(kuraklaşma) eğilimlerini gösterirken, koyuyeşilrenkliartısimgeleri toplam yağış dizilerindeki artmaeğilimlerini gösterir.İçi noktalı ve dolu daha iri kırmızı üçgen simgeler
(görecekalınvedahakalınkoyuyeşilartısimgeler), M-K u(t) sınama örneklem değerlerine karşılık gelen harita simgelerini
içeren lejantagöre, sırasıyladizilerdeki % 5 ve % 1 anlamlılık düzeyindeki azalma (artma) eğilimlerini gösterir.

 

Ayrıca, uzun süreli klimatolojik ve meteorolojik gözlemlerin çözümlemelerinden elde edilen yeni bulgular, 1950’lerden beri bazı ekstremlerde özellikle günlük ekstrem hava sıcaklıklarında (ör. en yüksek ve en düşük sıcaklıklar, tropikal ve yaz günleri, vb.), donlu gün sayılarında ve sıcak hava dalgalarının sıklığı ve uzunluğunda da önemli değişiklikler ortaya çıktığını göstermektedir.

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli 1nci Çalışma Grubu’nun ‘İklim Değişikliğinin Fiziksel Bilim Temeli’ başlıklı yeni raporuna (IPCC, 2013) göre, “birçok aşırı hava ve iklim olaylarında 1950’den beri değişiklikler olduğu gözlenmiştir. Küresel ölçekte, yüksek olasılıkla soğuk gün ve gecelerin sayıları azalmış, sıcak gün ve gecelerin sayısı artmıştır. Avrupa, Asya ve Avustralya’nın geniş bölgelerinde sıcak hava dalgalarının sıklığı olasılıkla artmıştır. Kuvvetli yağış olaylarının sayısının artış gösterdiği kara bölgeleri, kuvvetli yağışların azaldığı karalardan olasılıkla daha fazladır. Kuvvetli yağış olaylarının sıklığı ya da şiddeti olasılıkla Kuzey Amerika ve Avrupa’da artmıştır.”


  • gplus
  • pinterest

Leave a comment