SULAMA’DA VERİMLİLİK NASIL ARTTIRILIR ?

 

Dr. Nüvit Soylu

SPD Hidropolitik Akademi Merkezi

Giriş

Sulamada  ileri teknolojiler kullanılarak kullanılan su miktarını  % 50’ye kadar azaltmak mümkündür

Bugüne değin sulama yatırımlarına sosyo politik faktörlerin de etkisiyle bütçeden her zaman önemli miktarda  kaynak ayrılmıştır.

Ancak ülkemizde sulama yatırımları uygulamalarının belirli bir bölümünden  beklenen sonuçlar alınmayarak doğal kaynaklar ve mali kaynaklar telafisi mümkün olmayacak şekilde israf edilmiştir.

Sulama yatırımlarında kaynaktan tarla başına kadar mevcut ve yaygın sistem açık kanal sulamalarının borulu sisteme dönüştrülmesi, buharlaşma ve sızma yoluyla yatırım için planlanan su talebindeki kayıpların % 50 azalmasını sağlamaktadır.

Sulamada tarla içinde yağmurlama ve damla sulama, yeni teknolojilerin kullanılması verimliliği olumlu etkilerken, su ve toprak kaynaklarının korunarak kullanılmasına da olanak tanımakta, maliyetleri önemli ölçüde düşürmektedir.

Modern Sulama Teknolojileri

Damla sulama sistemleri, sulama teknolojileri arasında en önemlilerinden biridir. Yüzey sulamasının aksine damla sistemi sayesinde suyu doğrudan bitkinin köküne azar azar ulaştırmak ve böylece su israfını önlemek mümkündür. Bu sistemde su, toprak yüzeyine veya hemen altına yerleştirilen su boruları içerisinde düşük basınçla dolaşır. Su, borulardaki küçük deliklerden yavaş ve basit bir hızla toprağa sızar. Bitkiler ideal bir nem ortamından hoşlandıkları için damla yöntemi genellikle ürün miktarını da arttırır. Hindistan, İsrail, Ürdün, İspanya ve ABD’de yapılan çalışmalar göstermiştir ki, damla yöntemi ile su kullanımı % 30–70 azaltılabilmekte, ürün verimi de % 20–90 artırılabilmektedir.
Yağmurlama yöntemi de uygun dizayn edildiği takdirde damla yöntemi kadar etkili olabilmektedir. Geleneksel yüksek basınçlı sulama fıskiyeleri, daha geniş alanı sulayabilmek için suyu mümkün olduğu kadar yükseğe püskürtüyorlar. Ancak su havada ne kadar çok zaman geçirirse, bitkilere ulaşmadan o kadar çok buharlaşır. Buna karşılık yeni düşük basınçlı fıskiyeler toprağın biraz üzerine yerleştirilip suyu daha kısa mesafeye püskürtmektedir. ABD’nin Teksas eyaletindeki  birçok çiftçi bu tip püskürtücüler kullanarak suyun % 90–95’ini bitkiye ulaştırmayı başarmıştır.

Ancak sulamada verimlilik sadece yeni, teknolojileri kullanılması ile sağlanamamaktadır. Sulama yatırımlarının inşaat safhası için harcanan çaba sulamanın gerçekleşmesini sağlayacak tarla içi yatırım ve hizmetler için de gösterilmeldir. Bu açıdan bakılmaması halinde  yapılan yatırımlar toprak  kaynaklarında ciddi tahribatlar yapmaktadır. Sulama ile  üretim ve verim artışı beklenirken çoraklaşma ile sulamaya açılan azımsanmayacak miktarda tarım toprakları artık tarım yapılamaz hale dönüşmektedir. Yerüstü ve yeraltısu kaynaklarımızın kalite ve niteliklerini bozulmaktadır.

Bugün yapılan birçok hesaplamalarda, yatırımların doğru yönlendirilmesi bakımından, mevcut sulama yatırımlarının rehabilitasyonunun beklenen faydayı optimal düzeye çıkararak, bölgesel anlamda ihtiyaç duyulan birçok yatırımı geçersiz kılabileceği, mevcut yatırımın gelişen ihtiyaçlara yanıt vereceğini ortaya koymaktadır.

Mevcut suyun ekonomik kullanımını sağlayan borulu sistemlerin tesisi ve tarla içinde damla ve yağmurlama sulama yöntemlerinin kullanılması sulama alanlarında halen kullanılan su talebini azaltarak daha fazla alan sulanmasına olanak tanımaktadır.

Mevcut sulama sistemlerinin, toprak yapısı, su kalitesi ve ürün çeşidi dikkate alınarak, yağmurlama ve damla sulama yöntemlerine dönüştürülmesiyle;

– Aynı miktar su ile daha fazla alan sulanmasını,

– Kullanılan elektrik sarfiyatının azaltılmasını,

– Gübre israfının önlenmesini

– Toprak ve su kalitesinin korunmasını

– Maliyetlerin düşürülmesini sağlayacaktır

Açıklanan durum çerçevesinde sulama yöntemleri konusunda gelişmiş sulama sistemlerinin üretilmesi ve kullanılması sağlanarak, suyun ekonomik kullanımıyla bitkisel üretim ve verim artışı, suyu ekonomik kullanmak, diğer girdi kullanımlarını azaltmak bu sistemlerle maliyetleri düşürmek, birim alandan elde edilecek verim artışına paralel çiftçi gelirlerini arttırarak rekabet gücü yaratmak mümkün olabilecektir.

ABD’de İleri Sulama Teknolojisi

Ekinlerin gerçekte ne kadar suya gerek duyduktan konusunda daha fazla

bilgi sahibi olunması da suyun veriminin artmasını sağlayabilir. Örneğin,

Califonia Su Kaynaklan Ofisi, eyaletin önemli tarım alanlarında 100 otomatik ve bilgisayar denetimli meteoroloji istasyonunu kapsayan bir ağ olan Califonia Sulama Bilgi Yönetim Servisinden (CIMIS) yararlanmaktadır. Her istasyonda saat başı yerel iklim bilgileri, güneş radyasyonu, rüzgar hızı ve yönü, nispi nem oranı, düşen yağmur miktarı, hava ve toprak sıcaklığına ilişkin bilgiler toplanmakta ve bu bilgiler Sacramento’daki merkezi bilgisayara gönderilmektedir. Bilgisayar, istasyon bulunan her yöre için, buharlaşma referans değerleri saptanmaktadır. Çiftçiler bu değerleri kullanarak, kendi ekinleri için bitki ve su sathından buharlaşma oranlarını saptayabilmekte  ve ne zaman ne kadar sulama yapacaklarını doğru şekilde belirleyebilmektedir.

Berkeley’de Califonia Üniversitesi’nde 1995’de yapılan bir araştırma,sulama programlamasında CIMIS’ı kullanan çiftçilerin, ortalama olarak, yüzde 8 oranında rekolte artışı sağladığını ve su kullanımını yüzde 13 oranında azalttığını ortaya çıkardı. Ekonomik kazanç artışı ise, bir hektar yoncada 99 dolar ile bir hektar lahanada 927 dolar arasında değişiyordu.[1].Benzer zirai meteoroloji ağları Arizona, Washington eyaleti, ve PasifikKuzeybatı yöresinde de faaliyet göstermektedir. Bilgisayar sahibi Amerikançiftçileri, ABD Tarım Bakanlığı’nın NCRS Scheduler programı dahil olmak üzere popüler bilgisayar programlarından birini kullanarak sulamalarını daha doğru şekilde zamanlayabilmektedir.

Küresel düzeyde ise. Uluslararası Su Yönetimi Enstitüsü sulama ve ekin planlaması için Dünya Su ve iklim Atlası adlı bir bilgisayar uygulaması geliştirmiştir. CDROM olarak veya internet aracılığı ile ulaşılabilen atlasta, dünya çapındaki 56,000 meteoroloji istasyonundan derlenmiş, 1961 ile 1990 dönemine ilişkin zirai meteoroloji verileri yer almaktadır. Bu atlas, belirli yörelerde belirli ekinleri yetiştirmek için yeterli yağmur olup olmadığım belirlemenin yanısıra, ekinlerin ve ekin çeşitlerinin yerel iklim şartlarına daha iyi uyum sağlamaları için de kullanılabilmektedir[2].

Sulama suyunun verimliliğinin artışı Teknik,İdari,Kurumsal ve Tarımsal açılardan ele alınması gereken bir konudur.

Bu dört alanda yapılacak düzenlemelerle sulama suyunun verimliliğini arttırabilmek mümkündür. Bu konuda yapılan birçok çalışma incelendiğinde Tablo1 de verilen öneriler ortaya çıkmaktadır.

Tablo 1.Sulama Suyu Verimini Arttırmak  için Öneriler 

 

KATEGORİ Önerilen İşlem
Teknik
  1. Suyun araziye  daha eşit yayılmasını sağlamak için arazi tesviyesi yapılması
  2. Su dağılımını geliştirmek için salma sulama
  3. Suyun daha eşit yayılması için etkin yağmurlama sistemi
  4. Buharlaşma ve rüzgar sürüklemesinden oluşan kayıpları önlemek için düşük enerjili  verimli yağmurlama sistemleri
  5. Suyun toprağa süzülmesini sağlamak ve yüzey akışını azaltmak için saban kanalları
  6. Buharlaşma ve diğer su kayıplarını azaltmak ve ekin rekoltesini artırmak için damla sulama
İdari
  1. Daha iyi sulama planlaması
  2. Suyun zamanında dağılımı içim kanal işletmesini iyileştirmek
  3. Suyu ekinlere en çok gerektiği zaman vermek
  4. Su tasarrufu sağlayan çiftçi eğitimi  ve arazi hazırlanması
  5. Kanalların ve ekipmanların daha iyi korunması
  6. Drenaj ve kanal suyunun geri kazanılması
Kurumsal
  1. Çiftçilerin bilinçlendirilmesi ve verimli tarım için su  kullanıcıları arasında örgütler kurmak
  2. Sulama suyu ücretlerine bilinçli ve planlı bir sübvansiyon
  3. Verimli ve adil ve sürdürülebilir  su yönetimi yaratmak için yasal çerçeve ve etkin kurumsal yapı  oluşturmak
  4. İler teknolojilerin kullanımının yaygınlaşması için kırsal altyapıyı güçlendirmek
  5. Eğitime çalışmalarının arttırılması
Tarımsal
  1. Sulama suyunun her damlasından yüksek rekolte alınacak şekilde  ekin çeşitlerini seçmek
  2. Toprak neminden yararlanmayı azami düzeye çıkarmak için karışık ekim
  3. Toprak ve su tuzlaması riskini azaltmak ve verimi azami düzeye çıkarmak için dönüşümlü ekim yapmak
  4. Suyun kısıtlı ya da güvenilir olmadığı yerlerde kuraklığa dayanıklı ekinler seçmek
  5. Su verimi yüksek ekin çeşitleri yetiştirmek

Kaynak: Amy L.Vickers Handbook of Water Use and Conservation .Amberst,MA.Amy Vickers &  Associates 1999.

 

[1] Postel .S.”Sulu Tarımı Yeniden Canlandırmak  Dünyanın Durumu 2000 TEMA YAYINI  Sayfa 47-73

 

[2] Postel .S.”Sulu Tarımı Yeniden Canlandırmak  Dünyanın Durumu 2000 TEMA YAYINI  Sayfa 47-73

 


  • gplus
  • pinterest

Yazar

Dr.Nüvit Soylu

Dr. Nüvit SOYLU
Ziraat Yük Müh.
DSİ Eski Daire Başkan Yardımcısı

1953 yılında doğan Nüvit SOYLU, 1979 yılında Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarımsal Ekonomi ve İşletmecilik Bölümünden mezun oldu.1981- 1986 yılları arasında Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Ziraat Fakültesi Tarımsal Ekonomi ve İşletmecilik Bölümünden Doktora derecesini aldı. 1981 yılında Tarımsal Krediler Hizmetiçi Eğitimi, 1986 yılında Tarımsal Yayım ve Mekanizasyon Eğitimi programlarını tamamladı.

1998 - 2002 yılları arasında Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Yönetim Kurulu ve Yürütme Kurulu Üyeliği yaptı. Dr. Nüvit SOYLU Tarımsal Gelişme, Eğitim ve Sosyal Dayanışma Vakfı Kurucu Üyesi ve Yönetim Kurulu Üyesi / Denetleme Kurulu Üyesi, Tarım Ekonomisi Derneği Üyesi Tüketici Hakları Derneği Üyesi , Doğal kaynaklar – Çevre - Gıda komisyonları Üyesi olup aynı zamanda DPT Vll. - Vlll. ve IX. Beş Yıllık Kalkınma Planlarında Kırsal kalkınma, Tarımsal Politika ve Yapısal Düzenlemeler, Bölgesel Gelişme Yönlendirme ve Hazırlama Komisyon Başkanlığı, Üyelikleri yapmıştır.

1979-1982 yıllarında TC.Ziraat Bankası Genel Müdürlüğünde Kontrolu Zirai Krediler Şube Müdürlüğünde Mühendis ve Genel Müdürlük Teknik Danışmanı olarak görev almıştır.
1982-1998 yılları arasında DSİ Genel Müdürlüğünde Mühendis olarak çalışmış, Yeraltısuları ve Jeoteknik Hizmetler Dairesi Başkanlığında Daire Başkan Yardımcılığı, Etüd-Plan Daire Başkanlığında Şube Müdürlüğü görevlerinde bulunmuştur. Dr. Nüvit SOYLU 1998 tarihinde DSİ’den emekli olmuştur.

Dr. Nüvit Soylu yerli ve yabancı dergilerde yayınlanmış çok sayıda teknik makale ve bildiriye imza atmıştır. Bunların yanısıra mesleki birçok teknik rapor hazırlayan ve yurtiçi/ dışı kaynaklı projeler üreten Dr. Nüvit SOYLU birçok Kongre, Konferans ve Panel’e konuşmacı ve yönetici olarak katılmıştır.

Evli ve 2 çocuk annesi olan Dr. Nüvit SOYLU, halen kendi Mühendislik ve Müşavirlik Şirketi Nem Tarım-Su Ltd.Şti.nin Şirket müdürlüğünü yürütmekte, Tartek AŞ. Yönetim Kurulu II.Başkanlığı, Tüs-Koop Bir Danışmanlığı görevini sürdürmektedir.

Dr. Yük. Müh.
Sulama Politikaları Uzmanı

TC.Ziraat Bankası Zirai Krediler Şube Müdürlüğü
DSİ Genel Müdürlüğü Şube Müdürü
DSİ Genel Müdürlüğü Daire Bşk Yrd
Ziraat Müh Odası Yön. Kur. Üyesi
TMMOB Yönetim Kurulu Üyesi
TMMOB Yürütme Kurulu Üyesi
Türkiye Sulama Koop. Mrk. Bir. Danış.
Tarımsal Gelişme, Eğitim ve Sosyal Dayanışma Vakfı Kurucu Üyesi ,Yönetim Kurulu Üyesi
Tarım Ekonomisi Derneği Üyesi
Hidropolitik Akademi Üyesi

Leave a comment