ORTA ASYA’DAKİ SU SORUNUNDA ADIMI ÖZBEKİSTAN ATTI
19.04.2017

Trthaber (18 Nisan 2017)

Özbekistan’ın komşularıyla ilişkilerini düzeltme hamlesi Orta Asya’da uzun yıllardır devam eden su sorunundaki bir hareketlenme olarak yorumlandı.

Orta Asya’daki yok olmakta olan Aral denizini besleyen büyük nehirler Amuderya (Ceyhun) suyun yüzde 80’ni Tacikistan nehirlerinden alırken, Siriderya (Seyhun) da Kırgızistan’da doğuyor. Afganistan, Türkmenistan ve Özbekistan sınırlarında geçen Amuderya, söz konusu ülkelerin tarım arazileri için kullanılıyor. Siriderya da Özbekistan ile Kazakistan’ın güneyindeki tarım alanlarını besliyor.Mevcut hidroelektrik enerji potansiyelinin küçük kısmını geliştiren ve özellikle kış aylarında enerji kıtlığı yaşayan Kırgızistan ile Tacikistan’ın, Amuderya ve Sirderya nehirlerinin kıyılarında Rogun ve Kambar Ata gibi HES projelerine başlatması, aşağı kıyıdaş ülkeler karşı çıkıyor. Özbekistan, büyük HES’lerin bölgenin ekolojisine, ekonomik ve siyasi yapısına ciddi zarar vereceğini ileri sürerek, santrallerin uluslararası komisyonlar tarafından teknik incelemesinin yapılmasını istiyor.

Uzmanlar, Kerimov’un vefat etmesinden sonra iktidara gelen eski Başbakanı Şevket Mirziyoyev’in, komşularıyla ilişkilerini düzeltmekle su sorununda uzlaşmaya varılabileceğini ileri sürüyor.

Cumhurbaşkanı Nazarbayev de, su kaynaklarının tüm bölgenin mülkiyeti olduğunu, dolayısıyla nehir sularının diğer ülkelere zararı olmayacak şekilde kullanılması gerektiğini belirtmişti

Uzmanlar, 1998’de Kırgızistan, Kazakistan, Tacikistan ve Özbekistan tarafından Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te imzalanan “Siriderya nehir havzasındaki su ve enerji kaynaklarının kullanılması” anlaşmasına etkisiz olduğunu ileri sürüyor.Anlaşma, tarafların su temini hizmetleri ve bununla ilgili enerji kaynaklarının değişimi için karşılıklı tazminatın ödenmesini öngörüyor.
“Su sorunun çözümünde hareketlenme var”

Cusup Balasağın Kırgız Milli Üniversitesi’nden Prof. Dr. Cumakadır Akeneyev, son 10 yılda Bişkek Anlaşmasına hiçbir ülkenin uymadığını anımsatarak, “Tacikistan, Rogun HES projesinin tamamlanmasında kendisi karar aldı. Tüm tarafların Bişkek anlaşmasına dönmesi gerek. Belge var, ancak kimse ona uymuyor.” İfadelerini kullandı.

Özbekistan’ın eski Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un, Kırgızistan ile Tacikistan’ın HES projelerini kabul etmediğini hatırlatan Akeyenev, “Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in, Kazakistan ziyareti sırasında ilk kez verdiği bölgedeki su ve enerji potansiyelinin etkin kullanılmasında uzlaşmaya varılması mesajı su sorununun çözümünde bir hareketlenme olduğunu gösteriyor.” dedi.

Akeneyev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in de aralık ayında düzenlediği basın toplantıda “Kambar Ata hidroelektrik santrali inşaat projesinde Özbekistan ile işbirliği yapmak bizim için en iyi seçenek.” sözlerini hatırlatarak, bu konuda Özbekistan ile Kırgızistan’ın fikir birliğine varabileceğini ileri sürdü.

Ayrıca Akeneyev, daha önceden tartışılan, ancak sonuca varılamayan Özbekistan, Tacikistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkmenistan arasında kollektif danışma kurulunun oluşturulması konusunun tekrar gündeme getirilmesi gerektiğini ve su sorununun uluslararası kuruluşların ve Rusya’nın hakemliğinde değil, ülkelerin kendi aralarında çözmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

“Özbekistan’ın tavrı yumuşadı”

Kazakistan Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Müdür Yardımcısı Sanat Kuşkumbayev, Özbekistan’ın yeni yönetiminin su sorunu konusunda tavrının yumuşadığını, ancak büyük HES projelerinde hala endişeli olduğunu dile getirdi.

Mirziyoyev’in mesajlarında, su paylaşımında diyalog ve görüşmelerle karşılıklı olarak kabul edilebilir çözümleri aramaya hazır olduğuna işaret edildiğini belirten Kuşkumbayev, şöyle konuştu:

“Özbekistan, çıkarları doğrultusunda komşu ülkelerin hidroelektrik projelerinde yer almaya hazır olduğunu açıklamıştı. Ancak Kırgızistan’daki Kambar Ata veya Tacikistan’daki Rogun gibi büyük hidroelektrik projelere katılacağını düşünmüyorum. Daha küçük projelere katılabilir ve bu olsa da bunun yakın bir gelecekte olacağını zannetmiyorum.”
Kuşkumbayev, bölgedeki su ve enerji paylaşımını öngören Bişkek anlaşmasının etkinliğinin daha çok Özbekistan ile Tacikistan’ın siyasi iradesine bağlı olduğunu kaydederek, ülkelerin bir araya gelerek niyetlerini açık belirtmenin yanı sıra kontrol mekanizmalarını geliştirmeleri gerektiğini savundu.
Ayrıca Kuşkumbayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in komşu ülke ilişkilerini düzeltmesiyle su sorunun çözümünde siyasi bariyerlerin ortadan kalktığını, şimdi de karşılıklı çıkarların hesaplanması gerektiğini söyledi.

Source :TRT Haber


  • gplus
  • pinterest

Yazar

Dursun Yıldız

dursun.yildiz@hidropolitikakademi.org

Hidropolitik Uzmanı
İnşaat Mühendisi ve Su Politikaları Uzmanı

1958 yılında Samsun’da doğan Dursun YILDIZ ,İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi’nden mezun oldu. Daha sonra DSİ Genel Müdürlüğünde çalışmaya başladı Bu dönemde Hollanda ve ABD de lisansüstü mesleki teknik eğitim ve uygulama programlarına katıldı. ATAUM’da “AB Temel Eğitimi ve “Uluslararası İlişkiler Uzmanlık “Programlarını izledi. Hacettepe Üniversitesi Hidropolitik ve Stratejik Araştırma Merkezinde Su Politikaları alanında Yüksek Lisans eğitimini tamamladı.DSİ’ de Teknik Araştırma ve İçmesuyu Dairesi Başkanlıkların da Şube Müdürlüğü ve Daire Başkan Yardımcılığı görevlerinde bulundu. Bu dönem içinde Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi ve Hacettepe Üniversitesi Hidropolitik ve Stratejik Araştırma Merkezinde yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak ders verdi..2007 yılında DSİ’den emekliye ayrıldı

Dursun YILDIZ Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı’nın (UMAG Araştırmacı Gazetecilik Eğitim Programında Su ve Enerji Politikaları alanında 8 yıldır su ve enerji politikaları konusunda konferanslar vermektedir.
TMMOB ve İnşaat Mühendisleri Odasında çeşitli dönemlerde yönetim kurulu üyeliği ve ikinci başkanlık görevlerinde de bulunan Dursun YILDIZ ‘ın mesleki,teknik,teknopolitik ve hidropolitik alanlarında yurtiçi ve yurtdışında yayınlanmış çok sayıda teknik rapor ,bildiri ve makaleleri ve 12 adet rapor ve kitabı vardır.
Dursun YILDIZ Türkiye Ziraatçiler Derneği tarafından Su Politikaları konusundaki araştırmaları nedeniyle “2008 yılı Başarı Ödülü’ne” layık görülmüştür.
Topraksuenerji çalışma grubu üyesi ve TEMA Bilim Kurulu Üyesi ,Sulama Kooperatifleri Merkez Birliği Danışmanı,Sulama Birliği Derneği danışmanı olan Dursun YILDIZ halen kendi Mühendislik ve Müşavirlik firmasını yürütmektedir.

Leave a comment